Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Travma sonrası stress bozukluğu (TSSB) olağanüstü örseleyici zorlanmaları takiben gelişen bir anksiyete bozukluğu tablosudur. Savaş koşullarında yaşayan, esir düşen, işkence ve / veya tecavüze uğrayan, trafik kazası geçiren, doğal afet yaşayan, vb. durumlara maruz kalan kişiler şiddetli bir korku ve çaresizlik yaşarlar. Travma sonrasında ise bu olayı tekrar tekrar yaşar ve bundan kaçınmaya çalışırlar. TSSB her ne kadar her yaştan insanda görülebilirse de travmaya maruz kalma daha çok gençlik döneminde gerçekleştiğinden bu yaş döneminde daha sık görülmektedir.

TSSB kliniğinde başlıca özellikler örseleyici olayın sıkıntı verecek şekilde tekrar tekrar yaşanması, bu yaşantıdan kaçınma gayreti, duygulanımda sığlaşma ve aşırı uyarılmışlık halidir. Hastalarda sıklıkla suçluluk, aşağılanmışlık, reddedilmişlik ve küçük düşme ile ilgili düşünce ve duygular saptanabilir. Saldırganlık ve şiddet eğilimi, dürtü kontrol bozukluğu, depresyon, alkol ve uyuşturucu kullanımı da TSSB'li hastalarda klinik tabloya oldukça sık eşlik eden unsurlardır. Belirtiler bazen olayın üstünden kısa süre geçtikten bazen de yıllar geçtikten sonra çıkabilir.

Aşağıda bu bozukluğun tanı ölçütleri verilmiştir.

Travma Sonrası Stress Bozukluğu

Kişi aşağıdakilerden her ikisinin de bulunduğu örseleyici bir olay yaşamıştır.
1. Gerçek bir ölüm, ölüm tehdidi ya da yaralanma olayı ya da doğrudan kendisinin ya da başkalarının fiziki bütünlüğüne yönelik ağır bir tehdit.
2. Bu yaşantıya eşlik eden aşırı korku, çaresizlik ya da dehşet hissi.
Kişi örseleyici olayı aşağıdakilerden en az biri yoluyla sürekli olarak yeniden yaşar.
1. Örseleyici olayın rahatsız edici yönlerini, elde olmadan (istemeden) fantaziler, düşünceler ya da algılar şeklinde tekrar tekrar yaşama.
2. Örseleyici olayı sık sık rüyalarda yaşama.
3. Örseleyici olay sanki yeniden oluyormuş gibi davranma ya da hissetme.
4. Örseleyici olayı hatırlatan iç ya da dış uyaranlar karşısında şiddetli sıkıntı hissi.
5. Örseleyici olayı hatırlatan iç ya da dış uyaranlar karşısında fizyolojik tepki verme.
Aşağıdakilerden en az üçü ile karakterize olacak şekilde örseleyici olaya eşlik etmiş olan uyaranlardan kaçınma hali.
1. Örseleyici olaya eşlik etmiş olan düşünce, duygu ya da konuşmalardan kaçınma.
2. Örseleyici olayla ilgili anıları uyandıran etkinliklerden, yerlerden ya da kişilerden uzak durma.
3. Örseleyici olayın önemli bir yönünü hatırlayamama.
4. Önemli etkinliklere karşı ilginin ve katılımın azalması.
5. İnsanlardan uzaklaşma ve insanlara karşı yabancılaşma duygusu.
6. Duygulanımda kısıtlılık (örnek: sevebilme kapasitesinde azalma).
7. Bir geleceği olmadığı/kalmadığı duygusu (örnek: evlenebilme, çoluk çocuğa karışma, meslek edinme, olağan yaşam süresi sürme umudunun olmaması).
Aşağıdakilerden en az ikisi ile karakterize olacak şekilde artmış uyarılmışlık hali.
1. Uykuya dalma ya da uykuyu sürdürme güçlüğü.
2. Huzursuzluk ya da öfke patlamaları.
3. Konsantrasyon güçlüğü
4. Aşırı uyarılmışlık hali.
5. Aşırı irkilme tepkisi gösterme.

Belirtiler:

3 aydan kısa sürerse akut TSSB
3 aydan uzun sürerse kronik TSSB

TSSB örseleyici olayın üstünden 6 ay geçtikten sonra ortaya çıkarsa "gecikmeli başlangıç" kabul edilir.

TSSB'nin medikal tedavisinde antidepressan, antipsikotik ve benzodiazepin türü ilaçlar kullanılmaktadır. Uygun psikoterapötik yaklaşımın da yararı olduğu bilinmektedir.